VII. NHÂN VẬT BÀ CỤ TỨ:

1. Giới thiệu nhân vật bà cụ Tứ với hoàn cảnh đáng thương:

       Một người mẹ già nua, sống đơn chiếc với anh con trai tên Tràng ở xóm ngụ cư nghèo. Cũng như bao gia đình khác, vì gia cảnh hết sức khốn khó mà mẹ con bà cụ Tứ phải hàng ngày đối mặt với cái chết trong năm đói Ất Dậu 1945.

2. Vẻ đẹp tâm hồn của bà cụ Tứ trong nạn đói:

* (Với người đàn bà) Tình người cao đẹp trong hoàn cảnh đói nghèo:

• Thấu hiểu và thương cảm cho hoàn cảnh đáng thương của người phụ, chấp nhận thị làm con dâu.
• Cư xử với nàng dâu nhặt được: lời lẽ dịu dàng, xưng hô thân mật đầy tình thương, cử chỉ châm sóc ân cần…

* (Với con trai) Lòng thương con vô bờ:

• Buồn tủi, ai oán cho số kiếp con trai mình (việc lấy vợ của con quá sơ sài, quá nhanh chóng; đến lúc này người ta mới lấy đến con mình,...). Thương con, bà cụ cũng tự xót thương, tủi phận không làm tròn trách nhiệm của người mẹ,...
• Vừa mừng cho con nhờ nạn đói này mà có được vợ.
• Vừa lo lắng, thương xót cho con (sợ con không qua khỏi, không nuôi nổi nhau lúc đói khát, khó khăn này...)

* Ý thức vun vén hạnh phúc cho con và hy vọng ở tương lai:

• Lời nói: Bà nói toàn chuyện vui, khuyên nhủ hai vợ chồng cố gắng làm ăn, nói chuyện đóng chuồng gà, nghĩ đến một đàn gà nở ra mai sau…
• Cử chỉ, hành động: Gương mặt bủng beo u ám trở nên rạng rỡ, phụ nàng dâu nhổ cỏ trong sân; nhanh nhẹn chuẩn bị bữa ăn sáng chu đáo; lễ mễ bưng nồi cháo cám và gọi là chè  khoán, bộ điệu ríu rít, miệng nói tươi cười…

=> Giàu tinh thần lạc quan, biết gieo vào lòng các con niềm tin ở tương lai.

3.Đánh giá:

- Vẻ đẹp tâm hồn của bà cụ Tứ góp phần khắc họa rõ nét chủ đề của tác phẩm: Dù phải sống trong một tình thế bi đát, những người lao động vẫn giàu lòng nhân hậu, khao khát một mái ấm gia đình, vẫn hướng đến sự sống và hướng tới tương lai. Chính tình thương là sức mạnh giúp con người chiến thắng cái đói, cái chết.

- Khả năng diễn tả tâm lý nhân vật chân thực, tinh tế, sâu sắc qua đó nổi bật vẻ đẹp tâm hồn của bà mẹ quê nghèo khó, nhân hậu, độ lượng, bao dung, hết lòng vì con.

VIII. NHÂN VẬT TRÀNG:

1. Số phận:

- Ngoại hình: thô kệch, dở người.

- Gia cảnh: Là chàng trai nghèo ở xóm ngụ cư; cũng như bao gia đình khác, Tràng cùng với mẹ hàng ngày đối mặt với cái chết trong năm đói Ất Dậu 1945.

2. Phẩm chất:

- Giàu tình cảm, nhân hậu, vị tha (sẵn sàng tiếp nhận người đàn bà đói trong cảnh đói nghèo).

- Khát khao hạnh phúc và có niềm tin vào tương lai. Chỉ vì một câu nói đùa mà người đàn bà theo anh về làm vợ. Lúc đầu, anh cũng lo nhưng sau thì chậc, kệ. Nghĩa là anh chấp nhận cưu mang một người nghèo khổ mặc cho cuộc sống ra sao đi nữa. Tràng không chỉ thương người mà tận sâu thẳm trong tâm hồn, anh luôn khao khát một mái ấm gia đình.

- Nhà văn miêu tả sâu sắc diễn biến tâm lý nhân vật Tràng khi có vợ (sung sướng, ngỡ ngàng vì đã có vợ, quên cả cái đói ghê gớm; nhận ra sự thay đổi kỳ diệu của ngôi nhà và nhận ra sự thay đổi của những người thân; thấy mình nên người và thấy có trách nhiệm với vợ, với gia đình và hướng về tương lai cuộc sống...).

3.Đánh giá:

- Hình ảnh người lao động nghèo bình dị, chân chất; nhân hậu; luôn khao khát mái ấm gia đình, hạnh phúc.

- Góp phần khắc họa chủ đề, tạo nên giá trị nhân đạo cho tác phẩm.

IX. NGƯỜI VỢ NHẶT:

1. Thân phận, lai lịch:

+ Không có tên: Khái quát một hiện thực phổ biến.

+ Đói khát: phải lang bạt đầu đường xó chợ để kiếm ăn.

+ Rẻ mạt: vì quá đói (chú ý diện mạo của thị khi Tràng gặp lại lần thứ hai) nên thị chấp nhận theo không Tràng về làm vợ một người xa lạ.

2. Phẩm chất:

+ Lúc đầu thì chao chát, đanh đá. Nhưng khi về làm vợ Tràng, thị lại là người đàn bà biết e thẹn, ngượng ngùng. Chứng tỏ cái đói nhất thời làm tha hóa thị, nhưng không thể giết chết bản chất vốn tốt đẹp của thị.

+ Niềm khao khát sống.

3. Đánh giá:

- Nhân vật tiêu biểu cho thân phận bi thảm của con người trong nạn đói 1945.

- Qua nhân vật, nhà văn không chỉ cảm thông, thương xót mà còn trân trọng, bênh vực người lao động; tố cáo tội ác của phát xít.